Мемлекеттік шешімдер халық үшін жұмыс істеуі үшін: NU жанындағы жаңа мінез-құлық саясаты орталығы

Қазақстандағы мемлекеттік саясатта мінез-құлық ғылымдарынқолдануға арналған жаңа орталық ашылды

Nazarbayev University (NU) базасындағы талдау орталығы - National Analytical Center (NAC)  - Қазақстанда мемлекеттік басқаруда мінез-құлық ғылымдарын дамытуға бағытталған іс-шаралар сериясынұйымдастырды.

Серияның соңғы іс-шарасы - арнайы оқыту тренингі - шамамен 40 жоғары лауазымды мемлекеттік қызметшіні жинады. NU президенті, профессор Вакар Ахмад қатысушыларды қарсы алды:

«Nazarbayev University - білім қалыптастыруға, мемлекеттіксекторда, бизнесте және халықаралық қоғамдастықта таланттыкөшбасшыларды дамытуға және қоғам мен экономикадағытрансформациялық өзгерістерге тұрақты әрі маңызды үлес қосыпкеледі. Қазақстанда дәлелдерге негізделген саясатты ілгерілетужолында мінез-құлық ғылымдарының осы күш-жігердің бір бөлігінеайналып келе жатқанына қуаныштымыз».

Бағдарламаның ашылуында NAC басқарма төрағасы Расул Рысмамбетов Behavioral Insights Team (BIT) атты Ұлыбританиялықжаһандық әлеуметтік мақсаттағы ұйыммен бірлесіп, NAC жанынанМемлекеттік басқару және мінез-құлық саясаты орталығыныңашылғанын жариялады:

«Мінез-құлық саясаты - бұл мемлекеттік саясатты адамдардыңқабылдау, шешім қабылдау және әрекет ету тәсілдеріменүйлестіру. Жаңа Орталық Қазақстан министрліктеріне адами-бағдарланған, дәлелдерге негізделген шешімдер әзірлеудекөмектесіп, мемлекеттік басқарудың тиімділігі мен оған дегенсенімді арттыруды көздейді».

BIT ұйымының спикерлері мен жаттықтырушылары ретіндеХалықаралық бағдарламалар тобының өкілдері Себастьян Саломон-Баллада және Аделаида Баррера Даса қатысты. Олар бірнешесессия өткізді. Солардың бірі мемлекеттік саясатты әзірлеуде мінез-құлыққа негізделген тәсілдің нақты әсерін көрсететін кейстердіталдауға арналды.

Сарапшылар Қазақстан үкіметі бірқатар салада мінез-құлықтыққұралдарды қолданғанын атап өтті: мысалы, тегін медициналықтексеруден өту бастамасы және азаматтарға несие мен микрокредиттерге қолжетімділіктен бас тартуға мүмкіндік беретін e-Govплатформасындағы функция – екеуі де мінез-құлықтық итермелеудіңмысалы бола алады. Сондай-ақ, антикоррупциялық науқандардавизуалды хабарламаларды, яғни постерлер мен қоғамдық үндеулердіпайдалану да мінез-құлықтық қағидаттардың тәжірибеде қолданылыпжатқанын көрсетеді.

Мемлекеттік саясат саласындағы жетекші сарапшы д-р Салтанат Жаненова сөз соңында ұлттық тәсілді қалыптастырудыңмаңыздылығын атап өтті:

«Мінез-құлыққа әсер ететін “итермелеулерге” (nudges) дегенқызығушылық артып келеді. Енді бізге мәдени контекстімізге, әлеуметтік нормаларымызға және ұжымдық менталитетімізгебейімделген институционалдық негіз бен әдістемелер қажет».

Мінез-құлыққа негізделген мемлекеттік саясат - бұл мінез-құлықэкономикасы, когнитивтік психология, әлеуметтану, қоғамдықденсаулық сақтау сияқты түрлі салаларға сүйенетін дамып келе жатқанкөпсалалы бағыт. Ол азаматтарды ерікті түрде әлеуметтік тұрғыданпайдалы әрекеттерге - мысалы, тұрақты медициналық тексеруденөтуге, салықты уақытында төлеуге, су мен электр қуатын үнемдеуге - ынталандыруды мақсат етеді.

2025 жылғы 9-11 маусым аралығында NAC ұйымдастырған үш іс-шара өтті: NAC қызметкерлеріне арналған арнайы оқыту, NU-де зерттеушілермен ынтымақтастықты дамытуға бағытталған қонақ дәрісжәне мемлекеттік саясатта мінез-құлық тәсілдерін қолданумәселелерін талқылауға арналған жоғары лауазымды шенеуніктергеарналған қорытынды тренинг.

Бұл іс-шаралар Behavioral Insights Team (BIT) ұйымымен бірлесіпөткізілді. BIT алғаш рет 2010 жылы Ұлыбритания премьер-министрініңкеңсесінде құрылған және жаһандық “nudge” қозғалысыныңбастаушысы болды. Қазіргі таңда бұл ұйым тәуелсіз халықаралықзерттеу және инновациялық мекеме ретінде жұмыс істейді жәнеәлемнің 600-ден астам елінде мінез-құлық саясатымен айналысатынтоптардың құрылуына шабыт берген.

Ақпарат дереккөзі: Мемлекеттік шешімдер халық үшін жұмыс істеуі үшін: NU жанындағы жаңа мінез-құлық саясаты орталығы